Lagarde wil Europese AI: wie betaalt, en wie profiteert?

Europa moet zelf meer AI bouwen en gebruiken, vindt Christine Lagarde. De president van de Europese Centrale Bank pleitte daar op 14 september in Wenen voor. Anders financiert Europa vooral Amerikaanse technologie, terwijl het afhankelijk blijft van buitenlandse leveranciers. Haar toespraak gaat daarmee ook over iets dichtbij: waar belegd geld terechtkomt en wie van nieuwe technologie profiteert.

Ook een breed fonds kan zwaar op tech leunen

Een ECB-analyse van 17 augustus becijfert de blootstelling van huishoudens in het eurogebied aan Amerikaanse technologieaandelen op ongeveer €440 miljard. Het gaat om de waarde van beleggingen, met gegevens uit het derde kwartaal van 2025. Dus niet om €440 miljard dat gezinnen dit jaar extra aan AI uitgaven. Veel loopt via beleggingsfondsen: gezamenlijke potten die namens beleggers aandelen aanhouden. Ook pensioenfondsen en verzekeraars hebben belangen in grote Amerikaanse techbedrijven.

Voor wie via zo’n fonds belegt, is de samenstelling dus relevant. Een fonds kan veel bedrijven bevatten en toch sterk meebewegen met enkele techreuzen. Dalen hun aandelen, dan kan ook jouw fonds minder waard worden. Dat zegt nog niets over hoeveel één persoon verliest. De onderzoekers signaleren een concentratierisico, geen aangekondigde beurscrash.

Steeds meer mensen gebruiken AI op hun werk

Op de werkvloer verandert ondertussen wél iets meetbaars. Volgens een ECB-enquête gebruikte 26% van de werkende respondenten AI in 2024, 41% in 2025 en 52% in 2026. Het aandeel verdubbelde in twee jaar. De enquête bestrijkt elf eurolanden; dit zijn geen afzonderlijke Nederlandse of Belgische percentages.

De middelste uitkomst onder AI-gebruikers is drie uur gemelde tijdwinst per week. Dat is een eigen inschatting, geen meting met een stopwatch. Tijdwinst wordt pas hogere productiviteit als die tijd nuttig wordt ingezet en de werkgever daar ruimte voor heeft. Het onderzoek bewijst dus niet dat je automatisch drie uur eerder naar huis kunt.

Datacenters concurreren ook om geleend geld

De bouw van AI-systemen raakt nog een andere geldstroom. Een ECB-analyse van 31 augustus beschrijft hoe Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft en Oracle meer geld lenen via obligaties. Dat zijn leningen van beleggers aan een bedrijf. Deze bedrijven hadden samen ongeveer €40 miljard aan zulke leningen in euro’s uitstaan. Dat bedrag is geen jaarlijkse AI-rekening en telt ook niet al hun financiering wereldwijd mee.

Als beleggers meer van hun geld aan techbedrijven uitlenen, kan er minder overblijven voor andere bedrijven. Die moeten dan mogelijk meer rente bieden om geld op te halen. Voor een Europees bedrijf kan investeren daardoor duurder worden. Maar de onderzoekers zagen eind augustus nog geen duidelijke doorwerking in het eurogebied. Dit is een risico bij verdere groei, geen vastgestelde rentestijging die nu al door AI komt.

Meer grip op de technologie

Lagarde wil daarom meer Europese rekenkracht en eigen AI-modellen. Haar zorg gaat behalve over rendement ook over toegang: wie zwaar op een buitenlandse dienst leunt, krijgt te maken met de voorwaarden van die aanbieder. Europese alternatieven moeten volgens haar meer keuze bieden. Dat is haar pleidooi; een gegarandeerde opbrengst voor werknemers of beleggers volgt er niet uit.