Trump wil AI niet afremmen: China-argument laat veiligheidsvragen open

Donald Trump heeft zondag 13 september de oproep van AI-topmannen om de ontwikkeling te vertragen afgewezen. Volgens de Financial Times zei hij in het Ierse Doonbeg dat de Verenigde Staten hun voorsprong op China moeten behouden. Hij liet ruimte voor veiligheidsmaatregelen, maar stelde tegelijk dat critici gevaren noemen die niet zullen optreden. Dat is zijn politieke inschatting, geen aangetoonde veiligheidswaarborg.

Ook de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Mike Johnson, wees volgens de krant een ontwikkelstop af vanwege China. Senator Ruben Gallego verzette zich juist tegen die redenering: eventuele gevaren houden volgens hem geen rekening met nationaliteit. Daarmee draait het conflict zowel om internationale macht als om risicobeheersing.

Wat Amodei daadwerkelijk voorstelt

Anthropic-topman Dario Amodei vraagt in zijn essay om extra tijd voor veiligheidswerk. Hij beschrijft geen onmiddellijke algemene stop op modeltraining. Zijn eerste concrete toezegging is dat Anthropic externe onderzoekers toegang wil geven die grotendeels vergelijkbaar is met die van interne risicoteams. Zij moeten veiligheidspraktijken en incidenten kunnen onderzoeken en belangrijke bevindingen zonder redactionele controle van het bedrijf publiceren.

Daarna wil Amodei gezamenlijke afspraken tussen toonaangevende ontwikkelaars en uiteindelijk internationale samenwerking. Voor bepaalde veiligheidsgesprekken vraagt hij een beperkte uitzondering op Amerikaanse mededingingsbeperkingen. Dat is een verzoek, geen verleende vrijstelling. Ook hij wil de voorsprong op China beschermen, onder meer met beperkingen op krachtige chips. Zijn plan combineert dus toezicht met een uitgesproken geopolitiek belang; het is geen neutrale technische handleiding.

Wie mag de spelregels schrijven?

Zorgen over concurrentie zijn niet uit de lucht gegrepen. De Britse mededingingsautoriteit CMA waarschuwde al in april 2024 dat machtige technologiebedrijven zowel de middelen voor AI-ontwikkeling als belangrijke toegangspoorten tot gebruikers beheersen. Het gaat bijvoorbeeld om rekenkracht, gegevens, personeel, apps en platforms. Daarmee kunnen bedrijven volgens de toezichthouder bestaande macht beschermen en naar nieuwe markten uitbreiden.

De CMA noemde minder keuze, hogere prijzen en geremde innovatie als mogelijke gevolgen. Tegelijk erkende zij dat samenwerkingen ook concurrentie kunnen bevorderen. Die eerdere analyse bewijst niet dat Amodei nu concurrenten probeert uit te schakelen. Ze laat wel zien waarom veiligheidsafspraken niet los van marktmacht kunnen worden beoordeeld.

De rekening voor kleine ontwikkelaars

De OECD beschreef in haar ondernemersrapport uit 2019 dat administratieve verplichtingen bij kleine bedrijven relatief meer capaciteit opeisen dan bij grote ondernemingen. Onnodige regeldruk raakt starters daardoor extra hard. De organisatie waarschuwde ook dat toetredingsbeperkingen en gevestigde belangen nieuwe digitale producten kunnen afremmen. Dit is algemene economische achtergrond, geen berekening van de kosten van Amodei’s voorstel. Voor de concurrentievraag maakt het daarom uit hoe eisen worden afgebakend, hoeveel naleving kost en of nieuwkomers eraan kunnen voldoen. Zonder zulke details is zowel de belofte van eerlijke veiligheidsregels als de beschuldiging van bewuste uitsluiting voorbarig.

Europa heeft een eigen kader

Voor Nederland en België is bovendien relevant dat de Europese Unie al een eigen aanpak heeft. De Europese Commissie beschrijft haar gedragscode voor algemene AI-modellen als een vrijwillig hulpmiddel om aan verplichtingen uit de AI Act te voldoen. Vrijwillig deelnemen aan die code is iets anders dan mogen kiezen of de wettelijke verplichtingen gelden. Volgens de Commissie kan de code juist administratieve lasten verminderen.

De onderdelen over transparantie en auteursrecht helpen aanbieders hun betreffende verplichtingen aan te tonen. Het onderdeel veiligheid richt zich op de meest geavanceerde modellen met systeemrisico. Daarmee maakt het Europese kader onderscheid naar het soort verplichting en risico. De Amerikaanse discussie gaat dus niet over een wereld zonder toezicht, en verandert op zichzelf deze Europese aanpak niet.